نظافت اتاق تمیز – نکات مهم تمیز کردن اتاق تمیز

تمیز کردن اتاق تمیز باتوجه به اینکه اتاق تمیز یا کلین روم در واقع فضایی محصور است که در آن ذرات، آلاینده ها و آلودگی های موجود در هوا، دارای حد بسیار کمی هستند بسیار ضروری است. سقف و دیوارهای کلین روم از ساندویچ پانل ها ساخته شده اند.

اتاق های تمیز دارای تجهیزاتی هستند که می توانند حجم آلاینده ها را کنترل کنند و در صورت وجود آنها را از بین ببرند و با استفاده از این تجهیزات علاوه بر کاهش آلاینده و ذرات آلوده، رطوبت هوا نیز کنترل می شود. مشخصات اتاق های تمیز با توجه به احتمال وجود میکروب و آلاینده در هر متر مکعب از فضا تعیین می شود.

به طور دقیق می توان گفت که اتاق تمیز محیطی با آلایش کنترل شده ذرات معلق در فضاست که در هر متر مکعب آن تعداد معینی ذره موجود است. معمولا برای تولید مواد نیمه رسانا مانند ژرمانیوم، سیلیکون یا برای تولید لوازم تکنولوژیک پزشکی و زمینه های دیگر به کار گرفته می شود.

جریان هوای هدایت شده به داخل کلین روم توسط دستگاه های مخصوص تصفیه و فیلتر می شوند و هوای داخل محیط اتاق تمیز به طور دائم در چرخش و تصفیه مجدد قرار می گیرد. کارکنان نیز از اتاق های تعویض لباس وارد می شوند. کلاه، دستکش، روپوش، کفش ویژه و…بسته به کلاس بندی استفاده می کنند.

طراحی اتاق تمیز 

طراحی اتاق تمیز یکی از مراحل کلیدی در ایجاد محیط های کنترل شده برای صنایع دارویی، غذایی، الکترونیکی و پزشکی است. هدف اصلی در طراحی اتاق تمیز، کنترل ذرات معلق، آلودگی های میکروبی و شرایط محیطی مانند دما، رطوبت و فشار است. در مرحله طراحی، عوامل متعددی از جمله نوع فعالیت، کلاس مورد نیاز اتاق، مسیر جریان هوا، نوع فیلترها (HEPA یا ULPA)، تعداد نفرات حاضر و مصالح مصرفی در ساخت بررسی می شوند.

طراحی علمی و اصولی کلین روم باعث افزایش بهره وری، کاهش هزینه های نگهداری و اطمینان از کیفیت محصول نهایی می شود. رعایت استانداردهای بین المللی مانند ISO 14644 و GMP در این فرآیند الزامی است. در نهایت، یک اتاق تمیز کارآمد باید علاوه بر زیبایی و سهولت نظافت، قابلیت کنترل دقیق شرایط محیطی را نیز داشته باشد.

کلاس های اتاق تمیز

اتاق های تمیز در صنایع دارویی و بیوتکنولوژی بر اساس استاندارد EU-GMP به چهار کلاس A، B، C و D تقسیم می شوند.
این طبقه بندی میزان مجاز ذرات معلق در هوا را در دو حالت At Rest (در حال استراحت) و In Operation (در حال کار) مشخص می کند.
هرچه عدد کمتر باشد، میزان آلودگی مجاز کمتر و محیط تمیزتر است.

کلاس A

کلاس A تمیزترین و بحرانی ترین ناحیه در یک کلین روم است.

در این فضا، فرآیندهای حیاتی مانند پر کردن استریل، درپوش گذاری، یا بسته بندی نهایی داروهای تزریقی انجام می شود.
هوا در این کلاس به صورت لامینار (یک جهته) جریان دارد و فیلترهای ULPA یا HEPA تا ۹۹٫۹۹۵٪ ذرات را حذف می کنند.
هرگونه فعالیت انسانی باید با لباس مخصوص و حرکات کنترل شده انجام شود تا حداقل آلودگی ایجاد گردد.

طبقه بندی	معادل ISO	حداکثر ذرات مجاز ≥0.5 µm/m³ (At Rest)	حداکثر ذرات مجاز ≥0.5 µm/m³ (In Operation)
کلاس A	ISO 4.8	3,520	3,520

کلاس B

کلاس B ناحیه ی پشتیبان برای کلاس A است و معمولاً برای آماده سازی پرسنل یا مواد پیش از ورود به منطقه بحرانی استفاده می شود.
هوای این کلاس ترکیبی از جریان لامینار و آشفته است تا ضمن حفظ تمیزی، تهویه کافی برقرار باشد.
رعایت دقیق فشار مثبت، کنترل دما و رطوبت از الزامات این ناحیه است.

طبقه بندی	معادل ISO	حداکثر ذرات مجاز ≥0.5 µm/m³ (At Rest)	حداکثر ذرات مجاز ≥0.5 µm/m³ (In Operation)
کلاس B	ISO 5 (At Rest) / ISO 7 (In Operation)	3,520	352,000

کلاس C

کلاس C برای مراحل کمتر بحرانی تولید دارو مانند فرمولاسیون، مخلوط سازی مواد یا پر کردن محصولات غیراستریل مناسب است.
در این ناحیه از فیلترهای HEPA استفاده می شود و کنترل محیطی همچنان اهمیت دارد، ولی شدت محدودیت ها نسبت به کلاس های A و B کمتر است.
این فضاها معمولاً فشار مثبت نسبت به محیط های مجاور دارند تا از ورود آلودگی جلوگیری شود.

طبقه بندی	معادل ISO	حداکثر ذرات مجاز ≥0.5 µm/m³ (At Rest)	حداکثر ذرات مجاز ≥0.5 µm/m³ (In Operation)
کلاس C	ISO 7	352,000	3,520,000

کلاس D

کلاس D پایین ترین سطح تمیزی در میان اتاق های تمیز است.
این فضا معمولاً برای آماده سازی اولیه مواد، شست وشو، استریل سازی تجهیزات و فعالیت های کم خطرتر به کار می رود.
کنترل تهویه، فشار مثبت و جریان هوای تمیز از اصول اساسی طراحی آن است، ولی محدودیت ذرات نسبت به سایر کلاس ها کمتر است.

طبقه بندی	معادل ISO	حداکثر ذرات مجاز ≥0.5 µm/m³ (At Rest)	حداکثر ذرات مجاز ≥0.5 µm/m³ (In Operation)
کلاس D	ISO 8	3,520,000	تا حدود 35,200,000 (بسته به نوع فرایند)

 

 

هر چند وقت یکبار باید اتاق تمیز نظافت شود؟

فاصله زمانی نظافت اتاق تمیز به عواملی مانند کلاس کلین روم، نوع صنعت، میزان تردد کارکنان، حساسیت فرآیند تولید و الزامات استانداردها بستگی دارد. هرچه حساسیت محیط بیشتر باشد، برنامه نظافت نیز باید با فواصل کوتاه تری اجرا شود.

به طور معمول، برنامه نظافت شامل چند بازه زمانی مختلف است تا تمامی بخش های محیط به صورت منظم کنترل و پاکسازی شوند.

برنامه روزانه

در برنامه روزانه، سطوح پر تماس، تجهیزات، میزهای کار و کف اتاق تمیز می شوند. همچنین ضدعفونی نقاط حساس و ثبت نتایج در فرم های مربوطه انجام می شود.

برنامه هفتگی

در این مرحله، علاوه بر نظافت روزانه، بخش هایی مانند دیوارها، درب ها، پنجره ها و برخی تجهیزات جانبی نیز به صورت کامل تمیز و ضدعفونی می شوند.

برنامه ماهانه

برنامه ماهانه معمولا شامل نظافت عمیق تجهیزات، بررسی کامل سیستم های تهویه، کنترل فیلترها و پاکسازی نقاطی است که در برنامه های روزانه و هفتگی کمتر در معرض نظافت قرار دارند.

برنامه دوره ای

در بازه های زمانی مشخص، بسته به نوع صنعت، عملیات گسترده تری مانند ضدعفونی کامل محیط، پایش میکروبی، اندازه گیری ذرات معلق، اعتبارسنجی فرآیند نظافت و بازنگری دستورالعمل های اجرایی انجام می شود تا اطمینان حاصل شود که اتاق تمیز همچنان مطابق استانداردهای مورد نیاز فعالیت می کند.

بررسی انواع اتاق تمیز

اتاق های تمیز بر اساس نوع جریان هوا، اختلاف فشار و کاربرد، به انواع مختلفی تقسیم می شوند. هر یک از این مدل ها برای صنایع و فرآیندهای خاص طراحی شده اند و انتخاب نوع مناسب، تاثیر مستقیمی بر کنترل آلودگی، کیفیت تولید و هزینه های بهره برداری دارد. در ادامه با رایج ترین انواع اتاق تمیز آشنا می شوید.

اتاق تمیز لامینار

در اتاق تمیز لامینار، هوا به صورت یکنواخت و در یک مسیر مشخص، معمولا از سقف به سمت کف یا به صورت افقی، جریان پیدا می کند. این نوع جریان باعث می شود ذرات معلق و آلودگی ها بدون ایجاد تلاطم از محیط خارج شوند و احتمال انتشار آلودگی به حداقل برسد.

این نوع اتاق تمیز بالاترین سطح کنترل آلودگی را فراهم می کند و بیشتر در محیط های بسیار حساس مانند صنایع میکروالکترونیک، تولید نیمه هادی ها، داروسازی استریل، بیوتکنولوژی و برخی آزمایشگاه های پیشرفته مورد استفاده قرار می گیرد.

اتاق تمیز آشفته

در اتاق تمیز آشفته یا غیر لامینار، هوا از طریق دریچه های مختلف وارد محیط شده و به صورت نامنظم در فضا گردش می کند. اگرچه این روش نسبت به سیستم لامینار دقت کمتری در کنترل ذرات دارد، اما با طراحی مناسب همچنان می تواند استانداردهای مورد نیاز بسیاری از صنایع را تامین کند.

هزینه طراحی، اجرا و نگهداری این نوع اتاق تمیز کمتر است و به همین دلیل در صنایعی مانند صنایع غذایی، آرایشی و بهداشتی، بسته بندی محصولات و برخی خطوط تولید با حساسیت متوسط کاربرد گسترده ای دارد.

اتاق تمیز با فشار مثبت

در این نوع اتاق تمیز، فشار هوای داخل محیط بیشتر از فشار هوای بیرون است. این اختلاف فشار باعث می شود هنگام باز شدن درب، هوا از داخل به بیرون حرکت کند و مانع ورود گرد و غبار، ذرات معلق و آلودگی های محیط خارجی شود.

اتاق تمیز با فشار مثبت یکی از رایج ترین انواع کلین روم است و در صنایع دارویی، تجهیزات پزشکی، تولید محصولات استریل، آزمایشگاه های کنترل کیفیت و مراکز درمانی کاربرد فراوانی دارد.

اتاق تمیز با فشار منفی

در اتاق تمیز با فشار منفی، فشار هوای داخل محیط کمتر از فضای بیرون است. در نتیجه هوا همیشه از بیرون به داخل اتاق جریان پیدا می کند و از خروج آلودگی ها، بخارات یا عوامل بیماری زا به محیط اطراف جلوگیری می شود.

این نوع اتاق تمیز بیشتر در محیط هایی استفاده می شود که هدف اصلی، حفاظت از افراد و محیط بیرون در برابر مواد خطرناک است. آزمایشگاه های میکروبیولوژی، مراکز تحقیقاتی، اتاق های ایزوله بیماران، مراکز کنترل عفونت و برخی واحدهای تولید مواد شیمیایی از مهم ترین کاربردهای اتاق تمیز با فشار منفی هستند.

پیشگیری تمیز ماندن اتاق تمیز چگونه است؟

بهترین راه برای تمیز نگه داشتن اتاق تمیز این است که قبل از ورود به اتاق تمیز از روش های بهداشتی مناسب پیروی کنید. این موارد شامل مواردی مانند شستن و خشک کردن کامل دست ها، استفاده از دستکش های استریل و بدون پودر، پیروی از روکش مناسب برای کلاس ISO شما و اطمینان از دسترسی همه کارمندان به لباس ها و ابزار مناسب آنها است.

در یک بررسی کامل، با وارد کردن صفر آلودگی به محیط اتاق تمیز از آلودگی جلوگیری خواهیم کرد. البته، این عملاً غیرممکن است، به همین دلیل تمیز کردن و نگهداری منظم اتاق تمیز و سیستم های آن بسیار مهم است.

روش تمیز کردن اتاق تمیز

تمیز نگه داشتن فضای کار خود نیاز به پایبندی مجدانه به کارهای نظافت روزانه و هفتگی دارد. بسته به سختگیری استاندارد کلاس شما، ممکن است لازم باشد اهداف سختگیرانه تری اضافه شود، یا این وظایف باید بیشتر انجام شود.

روزانه

• قبل از شروع شیفت، از یک پاک کننده مرطوب در کف و جاروبرقی استفاده کنید تا خشک شود.
• همه دیوارها را با استفاده از خلا فیلتر HEPA وکیوم کنید.پ
• تمام پنجره ها و محل عبور را بشویید و پاک کنید.
• در پایان هر شیفت کاری، تمام مناطق کار را پاک کنید. این ممکن است لازم باشد که با استانداردهای کلاس بالا بیشتر اتفاق بیفتد.
• برای جلوگیری از آلودگی بیشتر، محصولات و لوازم را بین شیفت ها کنار بگذارید.

هفتگی

• کف ها را با شوینده مخصوص اتاق تمیز، آب مقطر و فیلتر HEPA پاک کنید.
• دیواره ها را با اسفنج مرطوب و آب مقطر پاک کنید و سپس در خلا خشک کنید.

به صورت موردی

• سقف باید با مواد شوینده و آب مقطر شسته شود تا باقیمانده یا رسوب از بین برود.
• با استفاده از یک اسفنج مرطوب، همه لنزهای نور را پاک کنید.
• تشک های چسبناک را به محض مشاهده ساییدگی عوض کنید.
• به یاد داشته باشید، اتاق تمیز خاص شما ممکن است نیاز به تمیز کردن تخصصی داشته باشد. 

•  

مراحل استاندارد نظافت اتاق تمیز

برای حفظ کلاس تمیزی و جلوگیری از انتقال آلودگی، نظافت کلین روم باید همیشه طبق یک دستورالعمل مشخص یا SOP انجام شود. رعایت ترتیب مراحل اهمیت زیادی دارد؛ زیرا انجام نادرست هر مرحله می تواند باعث انتشار مجدد ذرات در محیط شود.

به طور کلی، نظافت باید از تمیزترین بخش به سمت آلوده ترین بخش و از قسمت های بالایی به سمت کف انجام شود.

آماده سازی محیط

قبل از شروع عملیات نظافت، لازم است تمامی تجهیزات مورد نیاز آماده شده و شرایط محیط بررسی شود. همچنین کارکنان باید لباس مخصوص کلین روم را به طور کامل بپوشند.

در این مرحله معمولا اقدامات زیر انجام می شود:

• بررسی وضعیت فیلترها و تهویه
• آماده سازی مواد شوینده
• بررسی سلامت تجهیزات نظافت
• پوشیدن لباس و تجهیزات حفاظتی
• ثبت زمان شروع عملیات

نظافت سقف

سقف اولین بخشی است که باید تمیز شود؛ زیرا در صورت شروع از قسمت های پایین، احتمال ریزش ذرات روی سطوح تمیز شده وجود دارد.

در زمان تمیز کردن سقف باید از دستمال های بدون پرز و ابزار مخصوص استفاده شود تا هیچ گونه الیاف یا گرد و غبار در محیط منتشر نشود.

نظافت دیوارها

پس از اتمام سقف، دیوارها از بالا به پایین تمیز می شوند. این کار باعث می شود ذرات به سمت پایین هدایت شده و در مراحل بعدی از روی کف جمع آوری شوند.

برای جلوگیری از ایجاد خطوط و باقی ماندن مواد شوینده، بهتر است حرکت دستمال یا Mop به صورت یکنواخت و در یک جهت انجام شود.

نظافت تجهیزات

تمام تجهیزات داخل اتاق تمیز باید مطابق دستورالعمل سازنده و با مواد مناسب تمیز شوند. برخی دستگاه های حساس نیاز به مواد ضدعفونی کننده خاص یا پارچه های ویژه دارند.

در این مرحله بهتر است موارد زیر بررسی شوند:

• صفحه نمایش ها
• میزهای کار
• قفسه ها
• تجهیزات تولید
• دستگیره ها و سطوح پر تماس

نظافت کف

کف آخرین بخشی است که نظافت می شود؛ زیرا تمام ذرات در پایان عملیات روی این قسمت جمع می شوند. استفاده از Mop مخصوص کلین روم و حرکت در یک مسیر مشخص، باعث افزایش کیفیت نظافت خواهد شد.

برای نتیجه بهتر:

• از حرکت رفت و برگشتی خودداری کنید.
• مسیر حرکت را همپوشانی کنید.
• از تمیز بودن Mop اطمینان حاصل کنید.
• در صورت آلودگی شدید، Mop را تعویض کنید.

ضدعفونی نهایی

پس از پایان نظافت، تمامی سطوح باید با ماده ضدعفونی کننده مناسب ضدعفونی شوند. این مرحله باعث از بین رفتن آلودگی های میکروبی باقی مانده و آماده شدن محیط برای ادامه فعالیت خواهد شد.

در پایان عملیات نیز بهتر است موارد زیر ثبت و کنترل شوند:

• تاریخ و ساعت نظافت
• نام مسئول نظافت
• مواد استفاده شده
• وضعیت تجهیزات
• هرگونه مغایرت یا آلودگی مشاهده شده

سخن نهایی اتاق تمیز

اتاق تمیز در طراحی کارخانه ، شرکت های داروسازی، بهداشتی، تجهیزات پزشکی، صنایع غذایی و شیمیایی کاربرد دارد. شرکت اندیشگران جامع صنعت ایرانیان جهت معتبر سازی و تست تجهیزات بسیار موفق عمل نموده است.

کارخانه اندیشگران جامع صنعت ایرانیان به عنوان اولین شرکت برپا در ایران با فروش حداکثری و سهم بزرگ بازار ایران و بعضا در خارج از کشور در صنعت اتاق تمیز و تجهیزات و لوازم آن با کیفیت درجه یک و مطرح اندیشگران جامع صنعت ایرانیان را به برند اول، اصل و برتر تبدیل نموده است.

همچنین شرکت اندیشگران جامع صنعت ایرانیان جایگاه نخست و درجه یک در مشاوره تخصص و توسعه محصول را در ایران و خارج از کشور داراست. دلیل موفقیت و رشد روز افزون کارخانه اندیشگران جامع صنعت ایرانیان رضایت خاطر صد در صد مشتری به عنوان اصلی ترین پلن ها و استراتژی های مدیران طراحان و متخصصان شرکت می باشد.

سوالات متداول اتاق تمیز 

۱. هدف از ساخت اتاق تمیز چیست؟
هدف اصلی از ساخت اتاق تمیز، کنترل آلودگی ذرات، میکروب ها و شرایط محیطی برای تولید محصولات حساس و مطابق استانداردهای جهانی است.

۲. هزینه ساخت اتاق تمیز چقدر است؟
هزینه به عواملی مانند کلاس تمیزی، متراژ، نوع فیلترها، سیستم تهویه و تجهیزات بستگی دارد. معمولاً بین چند صد میلیون تا چند میلیارد تومان متغیر است.

۳. چه صنایعی به اتاق تمیز نیاز دارند؟
صنایع داروسازی، تجهیزات پزشکی، نیمه هادی ها، بیوتکنولوژی، غذایی، اپتیک و آزمایشگاهی از مهم ترین کاربران اتاق تمیز هستند.