تجهیزات اتاق تمیز

اتاق تمیز و یا اصطلاحا Clean Room به فضای ایزوله و پاکسازی شده از آلودگی ها و میکروارگانیسم های محیطی گفته میشود که میزان رطوبت، سرما، گرما و فشار در این محیط با استفاده از تجهیزات و دستگاههای حساس کنترل شده واسطه وجود سیستم‌های تهویه کننده مطلوب، از ورود و گسترش آلودگی های محیطی ممانعت خواهد شد. اتاق تمیز فاقد کوچکترین آلودگی زیست محیطی بوده و به منظور اهداف تحقیقاتی و تولید محصولات دارویی مورد استفاده قرار خواهد گرفت. صنایع الکترونیک، صنایع داروسازی، صنایع غذایی، صنایع میکرو الکترونیک و تولید محصولات مرتبط با علوم پزشکی، از مهمترین موارد کاربرد اتاق تمیز به شمار می آیند.

برای یک اتاق تمیز عاری از آلودگی و مجهز، کیفیت مواد و تجهیزات به کار برده شده در اتاق تمیز و همچنین به روز بودن امکانات این تجهیزات از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. در تهیه امکانات و تجهیزات اتاق تمیز باید نکات مهمی را مورد نظر قرار داد تا از نفوذ و ورود کمترین آلودگی به اتاق های تمیز جلوگیری شود. از این رو برای خرید تجهیزات اتاق تمیز (کلین روم) باید در انتخاب شرکت دقت لازم را داشته باشید. شرکت جامع صنعت ایرانیان  یکی از برترین شرکت ها در زمینه طراحی و ساخت اتاق تمیز و همچنین تجهیزات آن می باشد. در ادامه چند مورد از تجهیزات پرکاربرد اتاق تمیز را شرح می دهیم.

تجهیزات و لوازم اتاق تمیز

تجهیزات و لوازم اتاق تمیز مجموعه ای از تجهیزات تخصصی هستند که برای کنترل آلودگی، مدیریت جریان هوا، حفظ شرایط محیطی و جلوگیری از ورود ذرات و عوامل آلاینده به فضای کلین روم مورد استفاده قرار می گیرند. انتخاب و تامین این تجهیزات باید متناسب با کلاس پاکیزگی، نوع فرآیند، میزان تردد، ابعاد اتاق و الزامات هر صنعت انجام شود. به همین دلیل، تجهیزات اتاق تمیز تنها به سیستم های تهویه و فیلتراسیون محدود نمی شوند و تجهیزاتی مانند پاس باکس، ایرشاور، درب و پنجره، مبلمان استیل، هودهای تخصصی و تجهیزات فرآیندی را نیز شامل می شوند.

شرکت اندیشگران جامع صنعت ایرانیان با ارائه مجموعه ای از تجهیزات و لوازم مورد نیاز کلین روم، امکان تامین تجهیزات متناسب با نیاز پروژه های مختلف را فراهم می کند. مهم ترین تجهیزات مورد استفاده در اتاق های تمیز عبارتند از:

پنجره اتاق تمیز

پنجره های اتاق تمیز باید به گونه ای طراحی و اجرا شوند که علاوه بر ایجاد دید مناسب بین فضاهای مختلف، کمترین میزان تجمع آلودگی را داشته باشند و با ساختار دیوارهای کلین روم هماهنگ باشند. پنجره های دو جداره اتاق تمیز با شیشه های مخصوص و ضخامت های مختلف تولید می شوند و می توانند با گاز خنثی و دسیکانت یا بدون دسیکانت تامین شوند.

این پنجره ها در پروژه های مختلف اتاق تمیز، آزمایشگاه ها و محیط های کنترل شده قابل استفاده هستند و انتخاب نوع و ابعاد آنها باید بر اساس طراحی معماری و الزامات پروژه انجام شود.

درب اتاق تمیز و سیستم اینترلاک

درب های اتاق تمیز یکی از اجزای مهم در کنترل تردد و جلوگیری از انتقال آلودگی بین فضاهای مختلف هستند. این درب ها باید از نظر ساختار، آب بندی و قابلیت نظافت با الزامات کلین روم سازگار باشند.

در فضاهایی که کنترل ورود و خروج اهمیت بالایی دارد، استفاده از سیستم اینترلاک باعث می شود باز شدن همزمان دو درب امکان پذیر نباشد. این سیستم به حفظ اختلاف فشار و جلوگیری از انتقال مستقیم آلودگی بین فضاهای مجاور کمک می کند.

از مهم ترین ویژگی های درب و سیستم اینترلاک اتاق تمیز می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• امکان طراحی متناسب با ساختار و ابعاد کلین روم
• کنترل ورود و خروج بین فضاهای مختلف
• کاهش احتمال انتقال آلودگی
• قابلیت هماهنگی با سیستم کنترل دسترسی
• مناسب برای فضاهای دارای الزامات کنترل شده

پاس باکس و پاس ترو (Pass Box & Pass Through)

پاس باکس و پاس ترو از تجهیزات مهم برای انتقال مواد، ابزار و تجهیزات بین دو فضای مختلف اتاق تمیز هستند. استفاده از این تجهیزات باعث می شود برای جابجایی مواد، نیازی به ورود و خروج مکرر پرسنل بین فضاهای مختلف نباشد و احتمال انتقال آلودگی کاهش پیدا کند.

پاس باکس های مورد استفاده در کلین روم معمولا در دو گروه اصلی قرار می گیرند:

• پاس باکس استاتیک: بدون سیستم گردش هوا و مناسب برای انتقال مواد بین فضاهایی که شرایط کنترل آلودگی آنها به شکل مناسب مدیریت شده است.
• پاس باکس دینامیک: مجهز به سیستم گردش و فیلتراسیون هوا برای ایجاد شرایط کنترل شده تر هنگام انتقال مواد.

پاس باکس ها و پاس تروها می توانند با ساختار کاملا استیل ضد زنگ یا با بدنه پانلی و بخش داخلی استیل تولید شوند و بر اساس نیاز پروژه در ابعاد مختلف طراحی و تامین شوند.

ایرشاور (Air Shower)

ایرشاور یکی از تجهیزات کنترل آلودگی در ورودی اتاق تمیز است که با استفاده از جریان هوای کنترل شده، ذرات و آلودگی های سطحی موجود روی لباس افراد یا تجهیزات را پیش از ورود به فضای کلین روم کاهش می دهد.

این تجهیز معمولا در مسیر ورود پرسنل به اتاق تمیز نصب می شود و با توجه به طراحی پروژه می تواند در مدل ها و ابعاد مختلف تامین شود. استفاده از ایرشاور به ویژه در محیط هایی که کنترل ورود ذرات و آلودگی اهمیت بالایی دارد، می تواند نقش موثری در حفظ سطح پاکیزگی فضای کنترل شده داشته باشد.

تجهیزات و مبلمان استیل اتاق تمیز

مبلمان و تجهیزات استیل باید متناسب با شرایط خاص اتاق تمیز طراحی شوند تا علاوه بر مقاومت مناسب، قابلیت نظافت و ضدعفونی آسان داشته باشند و کمترین میزان تجمع آلودگی را ایجاد کنند. استفاده از استیل ضد زنگ با طراحی مناسب، یکی از گزینه های رایج برای تجهیز فضای داخلی کلین روم است.

برخی از تجهیزات و مبلمان استیل قابل استفاده در اتاق های تمیز عبارتند از:

• میزهای استیل ساده و پانچ شده
• ترولی های استیل
• قفسه های استیل
• کمد و قفسه لباس
• میزهای آزمایشگاهی
• صندلی های مخصوص اتاق تمیز
• سایر تجهیزات و ملزومات استیل

میزها و ترولی های پانچ شده می توانند برای شرایطی که گردش هوا در فضای اتاق تمیز اهمیت دارد مورد استفاده قرار گیرند. نوع طراحی، ابعاد و جنس تجهیزات استیل باید با توجه به کاربرد، شرایط محیطی و نیازهای هر پروژه انتخاب شود.

هودهای اتاق تمیز

هودهای تخصصی برای ایجاد یک فضای کنترل شده و کاهش احتمال انتشار آلودگی در فرآیندهای حساس مورد استفاده قرار می گیرند. نوع هود باید بر اساس ماهیت فرآیند، نوع مواد مورد استفاده و سطح حفاظت مورد نیاز انتخاب شود.

از جمله هودهای قابل استفاده در محیط های کنترل شده می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• هودهای بیولوژیک کلاس 2 و 3
• هودهای شیمیایی
• هودهای جریان آرام یا Laminar Flow
• هودهای مجهز به فیلترهای HEPA و ULPA

بسته به نوع سیستم، امکان استفاده از تجهیزات پایش و کنترل پارامترهای محیطی مانند ذرات، دما، رطوبت و فشار نیز وجود دارد. انتخاب صحیح هود و سیستم فیلتراسیون آن باید بر اساس نوع کاربرد و الزامات فرآیند انجام شود.

سیستم فن فیلتر یونیت HEPA اتاق تمیز (FFU)

فن فیلتر یونیت یا FFU یکی از تجهیزات مهم در سیستم تهویه و فیلتراسیون اتاق تمیز است که با استفاده از فن و فیلتر با راندمان بالا، هوای تصفیه شده را به فضای کلین روم منتقل می کند. این سیستم معمولا در سقف اتاق تمیز نصب می شود و می تواند در ایجاد جریان هوای کنترل شده و کاهش غلظت ذرات معلق نقش داشته باشد.

انتخاب تعداد و ظرفیت FFU باید بر اساس عواملی مانند ابعاد اتاق، کلاس پاکیزگی، نرخ تعویض هوا و شرایط طراحی سیستم تهویه انجام شود. در پروژه های مختلف می توان از FFU با مشخصات و ابعاد متناسب با نیاز کلین روم استفاده کرد.

فیلترهای HEPA و ULPA

فیلترهای HEPA و ULPA از مهم ترین تجهیزات مورد استفاده برای حذف ذرات معلق از جریان هوا در محیط های کنترل شده هستند. این فیلترها در سیستم های تهویه، FFU، هودها و فیلتر باکس ها مورد استفاده قرار می گیرند و نقش مهمی در تامین هوای پاک برای اتاق تمیز دارند.

فیلترهای مورد استفاده در کلین روم باید بر اساس مشخصات فنی سیستم، کلاس پاکیزگی و الزامات پروژه انتخاب شوند. عواملی مانند ابعاد، عمق، نوع فریم و راندمان فیلتراسیون از جمله مواردی هستند که هنگام انتخاب فیلتر باید مورد توجه قرار گیرند.

فیلتر باکس HEPA

فیلتر باکس یکی از تجهیزات مورد استفاده برای نصب و نگهداری فیلترهای با راندمان بالا در سیستم تهویه اتاق تمیز است. این تجهیزات می توانند برای تامین هوای فیلتر شده و توزیع مناسب آن در فضای کلین روم مورد استفاده قرار گیرند.

فیلتر باکس ها با توجه به نوع پروژه، ابعاد سیستم تهویه و مشخصات فیلتر مورد نیاز طراحی و تامین می شوند. استفاده از فیلتر باکس مناسب می تواند به بهبود عملکرد سیستم فیلتراسیون و دسترسی بهتر برای نگهداری و تعویض فیلتر کمک کند.

لامینار فلو بوت (Laminar Flow Booth)

لامینار فلو بوت یا چادر لامینار برای ایجاد یک فضای کاری با جریان هوای کنترل شده و کاهش احتمال ورود ذرات به محدوده فرآیند مورد استفاده قرار می گیرد. این تجهیزات در فرآیندهایی که نیاز به حفاظت از محصول یا کنترل سطح آلودگی محیط دارند، کاربرد دارند.

در طراحی لامینار فلو بوت، عواملی مانند نوع فرآیند، ابعاد فضای کاری، نحوه جریان هوا و سیستم فیلتراسیون باید متناسب با نیاز پروژه در نظر گرفته شود.

بوث توزین و نمونه برداری

بوث توزین و نمونه برداری از تجهیزات تخصصی مورد استفاده در فرآیندهایی هستند که نیاز به کنترل آلودگی و مدیریت انتشار ذرات دارند. این تجهیزات با ایجاد یک فضای کنترل شده در اطراف محل توزین یا نمونه برداری، به کاهش انتشار ذرات و کنترل شرایط فرآیند کمک می کنند.

استفاده از این تجهیزات در صنایع دارویی، شیمیایی و سایر فرآیندهای حساس می تواند به بهبود شرایط کاری و افزایش کنترل بر آلودگی های ناشی از فرآیند کمک کند. طراحی بوث باید بر اساس نوع ماده، فرآیند کاری و الزامات ایمنی و بهداشتی پروژه انجام شود.

نوشت افزار و ملزومات مصرفی اتاق تمیز

علاوه بر تجهیزات اصلی، استفاده از ملزومات و اقلام مصرفی مخصوص اتاق تمیز نیز برای جلوگیری از ورود آلودگی به محیط اهمیت دارد. این محصولات باید متناسب با شرایط کلین روم انتخاب شوند و کمترین میزان تولید یا آزادسازی ذرات را داشته باشند.

برخی از این ملزومات شامل موارد زیر هستند:

• کاغذ و دفتر مخصوص اتاق تمیز
• خودکار و ماژیک مخصوص کلین روم
• برچسب و لیبل های سازگار با محیط های کنترل شده
• سایر اقلام نوشتاری و مصرفی مورد نیاز

انتخاب تجهیزات و لوازم مناسب اتاق تمیز باید بر اساس نیاز واقعی پروژه و شرایط عملیاتی آن انجام شود. نوع صنعت، کلاس پاکیزگی، فرآیند تولید، میزان تردد، شرایط تهویه و الزامات کنترل آلودگی از جمله عواملی هستند که در انتخاب تجهیزات کلین روم تاثیر دارند. به همین دلیل، پیش از تامین تجهیزات بهتر است مشخصات فنی و شرایط پروژه به صورت دقیق بررسی شود تا هر تجهیز با ظرفیت و مشخصات متناسب با کاربرد مورد نظر انتخاب و تامین شود.

در ادامه نام تجهیزات دیگر اتاق تمیز که در اتاق تمیز مورد استفاده قرار میگیرند در جدول زیر لیست شده است:

 

تجهیزات تست و اعتبار دهی اتاق تمیز (کلین روم)

اتاق تمیز همانطور که از نامش پیداست می بایست بسیار تمیز، عاری از هرگونه میکروب باشد و وضعیت داخلی آن از بابت فاکتورهایی مانند فشار، دما و رطوبت کاملا متعادل باشد. اتاق تمیز باید تست و اعتبار دهی اتاق تمیز را پاس کند تا بتوان استاندارد لازم برای راه اندازی را به اتاق تمیز اعطا کرد.
اتاق تمیز یکی از مهمترین بخش های مراکز صنعتی، غذایی و یا دارویی است که در ساخت و تهیه تجهیزات آن می بایستی دقت ویژه ای به خرج داده شود که البته تنها ساخت و خرید تجهیزات اتاق تمیز پایان کار اتاق تمیز نیست. اتاق تمیز می بایستی پس از اتمام ساخت تست شود، آزمون های متعددی را رد کند تا کارشناسان مربوطه اعتبار لازم را برای ادامه کار را به اتاق تمیز بدهند. تست و اعتبار دهی اتاق تمیز متشکل از 10 تست است که انجام تست ها با بکارگیری دستگاه های تخصصی میسر می شود، این به این معنی است که با دست خالی و تنها با نگاه کردن نمی توان به اتاق تمیز اعتبار داد. تست اتاق تمیز مطابق استانداردهای جهانی تعیین می شود، پس از آن که اتاق تمیز موفق به کسب تمامی نمره ها از تست های ده گانه شد یک مجوز و مدرک معتبر دریافت می کند. این 10 مرحله عبارت است از:

• شمارش ذرات
• نشتی فیلتر
• اختلاف فشار
• الگوی جریان هوا
• دما و رطوبت نسبی
• دبی و سرعت جریان هوا
• زمان ریکاوری
• نمونه برداری میکروبی
• صدا
• روشنایی
• در ادامه به بررسی برخی از این تجهیزات تست و اعتبار دهی اتاق تمیز پرداخته می شود.

 

 

– دستگاه تست شمارش ذرات

یکی از آزمون های مربوط به تست اتاق تمیز (کلین روم) شمارش ذرات اتاق تمیز است. این تست توسط دستگاه به خصوصی به نام پارتیکل کانتر انجام می شود. این دستگاه انواع مختلفی دارد که برای تست اتاق تمیز می بایستی دستگاه شمارنده ذرات متناسب با محیط را انتخاب کنید تا دستگاه دچار اشتباه نشود. طرز کار این دستگاه به گونه ای است که میزان تراکم ذرات مورد نظر شما در هوا را اندازه گیری می کند و پس از انجام انواع محاسبات به شما نمایش می دهد. برای میزان تراکم ذرات در اتاق تمیز جدولی وجود دارد که نتیجه نهایی تست شمارش ذرات نسبت به آن جدول مقایسه می شود. تست شمارش ذرات و اندازه گیری میزان تراکم یک ذره خاص در هوا یکی از مهمترین آزمون و از اولین تست های تست و اعتبار دهی اتاق تمیز است.

 

 

– دستگاه تست نشتی فیلتر

از مهمترین قسمت های اتاق تمیز که وظیفه دارند هوای کلین روم را پاکیزه نگه دارند فیلترهای اتاق تمیز هستند. فیلتر ها در انواع مختلفی تولید می شوند که هر مرکز با توجه به نوع کاربری اتاق تمیز خود اقدام به خرید و نصب فیلتر می کند. فیلتر ها می بایستی در محل مناسبی از اتاق تمیز نصب و راه اندازی شوند و گرنه اعتبار دهی اتاق تمیز از بابت فیلترها به مشکل برمی خورد. فلیترها می بایستی بدون هیچ نقص و یا حفره ای باشند تا پاکیزگی اتاق تمیز را تحت تاثیر قرار ندهند. علاوه بر نصب در محل مناسب و سالم بودن فیلتر ها، آنها باید توسط یک نفر شخص متخصص و به طور صحیح نصب شوند. از دستگاه های مختلف و متعددی برای تست نشتی فیلتر اتاق تمیز بهره گرفته می شود که این دستگاه ها عبارت است از:

• دستگاه آئروسل فتومتر
• دستگاه آئروسل ژنراتور

– دستگاه تست اختلاف فشار

اساسی ترین تست و اعتبار دهی اتاق تمیز تست اختلاف فشار است که این آزمون نیز نیازمند بکارگیری دستگاه مخصوصی است. دستگاه اختلاف فشار، فشار داخل کلین روم را اندازه گیری می کند، اگر فشار اتاق تمیز متناسب با استانداردها نباشد فشار اتاق تمیز می بایستی مجددا تنظیم شود. فشار مناسب در داخل اتاق تمیز از ورود گرد و غبار و هوای آلوده به داخل اتاق تمیز جلوگیری می کند. دستگاهی که اختلاف فشار اتاق تمیز را اندازه گیری می کند دستگاه ترانسمیتر نام دارد که از این دستگاه نه تنها برای اعتبار دهی بلکه برای تست های روزانه اتاق تمیز نیز از آن استفاده شود. اگر دستگاه ترانسمیتر در اتاق تمیز نصب شود می تواند به طور اتوماتیک و بدون نیاز به دخالت انسان فشار داخل اتاق تمیز را اندازه گیری کند و در صورت بروز مشکل به حالت صدای هشدار در بیاید. انتخاب و نصب دستگاه تست فشار با کیفیت و استاندارد نیاز هر اتاق تمیز است.

 

– دستگاه تست دما و رطوبت نسبی

از مراحل دیگر تست و اعتبار دهی اتاق تمیز بررسی رطوبت و دما است. میزان رطوبت و دمای اتاق تمیز یا کلین روم باید متعادل باشد و نباید نوساناتی دما و رطوبت اتاق تمیز را تحت تاثیر قرار دهد. دما و رطوبت اتاق تمیز یکی از فاکتورهایی است که می تواند در نتیجه آزمایشاتی که در اتاق تمیز انجام می شود دخیل باشد بنابراین این تست را می توان از مهمترین تست های اتاق تمیز نام برد. اگر در تست دما و رطوبت اتاق تمیز قصوری ایجاد شود می تواند تجهیزات و کارایی کل اتاق تمیز را مختل کند. تست رطوبت و دما هر دو همزمان و توسط دستگاه مخصوصی انجام می شود.

 

– تست و اعتبار دهی اتاق تمیز (کلین روم) با نمونه برداری میکروبی

قابل توجه ترین قسمت تست و اعتبار دهی اتاق تمیز مربوط به نمونه برداری میکروبی است. اتاق تمیز دقیقا نکته مقابل میکروب است از این رو اتاق تمیز می بایستی عاری از هرگونه میکروب باشد. تست کنترل میکروبی برای مراکز مختلفی انجام می شود که اتاق تمیز تنها یکی از صدها مورد است. نمونه برداری میکروبی باید توسط افراد متخصص و با بکارگیری تجهیزات به روز انجام شود که این تست میزان ذرات میکروبی در محیط را مشخص می کند. نتیجه این تست نیز با توجه به جدول های استاندارد که حد مجاز میکروب در اتاق تمیز را مشخص می کند مقایسه می شود. تست میکروبی به روش های ذیل صورت می گیرد:

• تست میکروبی اتاق تمیز به صورت Settle plate
• تست میکروبی به صورت Contact plate
• تست میکروبی به صورت Air Sampling

برای سفارش و دریافت مشاوره از کارشناسان شرکت اندیشگران جامع نعت ایرانیان با شماره ۰۹۱۲۹۴۱۱۷۳۵ تماس بگیرید.